In 2024 zijn er in de Belgische chemiesector meer dan 1.100 jobs verdwenen. De cijfers voor 2025 zijn nog niet binnen, maar sectorfederatie Essenscia vreest dat het banenverlies dit jaar nog groter zal zijn. Vooral de Antwerpse regio, die de grootste chemiecluster van Europa huisvest, is zwaar getroffen.
In april van dit jaar kondigde TotalEnergies bijvoorbeeld aan dat het zijn oudste stoomkraker in de Antwerpse haven tegen eind 2027 zou sluiten, wat tot een verlies van 253 jobs leidt. En chemiereus BASF kondigde in oktober van dit jaar aan dat het tegen eind 2028 zo’n 600 jobs in de haven schrapt. Het debacle van de chemie blijft niet beperkt tot de haven. Borealis kondigde eind september bijvoorbeeld aan dat het 90 van de 170 jobs in zijn vestiging in Mechelen zal schrappen.
Bovendien kregen de chemiebedrijven, die samen met de farmaceutische bedrijven in de provincie Antwerpen meer dan 30.000 mensen tewerkstellen, begin dit jaar nog een extra klap. De sector betaalt sinds 1 januari van dit jaar gezamenlijk tussen 80 en 100 miljoen euro extra voor de transmissienettarieven, dus voor het vervoer van elektriciteit over het hoogspanningsnet tot bij de bedrijven. Dat komt omdat netbeheerder Elia forse investeringen in het elektriciteitsnetwerk moet doen om bijvoorbeeld de stroom van toekomstige windparken aan land te brengen.
Opsteker 1: regering heeft zak geld voor chemiesector
Maar dinsdagavond heeft de federale regering beslist om in de komende drie jaar zo’n 900 miljoen euro vrij te maken om de energie-intensieve industrie te ondersteunen. Dat is dus een veelvoud van de extra kosten die de chemiebedrijven door de hogere transmissienettarieven hebben. De regering geeft de chemiebedrijven daarmee niet alleen een fikse korting op de tarieven, maar wil het geld ook gebruiken om grootverbruikers in bijvoorbeeld de chemie een extra korting te geven op hun energiekosten in het algemeen. Die korting moet wel beperkt blijven tot maximaal de helft van het elektriciteitsgebruik van een bedrijf. En als wederdienst moet het chemiebedrijf dat de staatssteun krijgt, investeren in groenere productieprocessen.
“Deze beslissingen van de federale regering zijn een enorme opsteker voor de Belgische chemiesector”
Gert Verreth
“Deze beslissingen van de federale regering zijn een enorme opsteker voor de Belgische chemiesector”, zegt Gert Verreth, woordvoerder van Essenscia in Vlaanderen. “Tegelijk is er ook een nuance. De overheden in bijvoorbeeld Duitsland en Frankrijk geven hun grote industriebedrijven al lang korting op hun elektriciteitsfactuur. Door deze ingreep van de federale regering verkleint onze energiehandicap op de buurlanden nu. Maar de federale regering heeft nu wel het duidelijke signaal gegeven dat ze de industrie belangrijk vindt.”
Opsteker 2: de gasprijs is fors gedaald
Er is nog een tweede opsteker voor de chemie, en eentje die serieus kan tellen: de gasprijs op de groothandelsmarkt is fors aan het dalen. In de laatste jaren lag de gasprijs voor chemiebedrijven in Europa structureel vier à vijf keer hoger dan in de Verenigde Staten, waardoor veel bedrijven liever fabrieken in de VS opstarten, dan bijvoorbeeld in Antwerpen.
“Maar de gasprijs in Europa is nu fors aan het dalen”, zegt Peter Vanden Houte, hoofdeconoom van ING België. “In februari was de prijs voor gas op de groothandelsmarkt nog 60 euro per megawattuur (MWh). Vandaag is die prijs gedaald naar 28 euro. De kostenhandicap met de chemiebedrijven uit de Verenigde Staten en China is er nog steeds, maar wordt wel duidelijk kleiner.”
“De gasprijs is in Europa fors aan het dalen. In februari was de prijs voor gas op de groothandelsmarkt nog 60 euro per megawattuur. Vandaag is dat nog 28 euro”
Peter Vanden Houte
Hoe komt dat? “Omdat er nu veel meer vloeibaar gas op de markt komt”, zegt Peter Vanden Houte. “Het zit zo. In februari 2022 is Rusland Oekraïne binnengevallen. Europa heeft toen beslist om de gaskraan met Rusland dicht te draaien. Daardoor zijn de gasprijzen fors gestegen. Het gas van Rusland werd rechtstreeks door een pijpleiding naar Europa gestuurd. Als alternatief koopt Europa meer vloeibaar gas aan, maar daar was een groot tekort aan.”
Zwaarste crisis voorbij
“Landen zoals de Verenigde Staten en Qatar hebben in de voorbije jaren wel fors geïnvesteerd in extra infrastructuur om gas vloeibaar te maken. Die investeringen werpen nu hun vruchten af. In 2026 komt er 10 procent vloeibaar gas bij, in 2027 ook en in 2028 nog eens. Er is dus meer vloeibaar gas, waardoor dat gas goedkoper wordt.”
“Bovendien anticiperen de markten ook op een deal tussen Rusland en Oekraïne, en dus op een mogelijke opheffing van het exportverbod van sommige landen op Russisch gas. Kort gezegd: de gasprijs voor Antwerpse chemiebedrijven zal vanaf 2026 flink dalen, waardoor hun concurrentienadeel kleiner wordt”’, zegt Peter Vanden Houte. “De zwaarste crisis in de chemiesector is dus voorbij. We zijn weg van de bodem. Al blijft de handicap van Europese bedrijven wel groter dan voor de oorlog in Oekraïne, omdat vloeibaar gemaakt gas altijd duurder is dan gas dat rechtstreeks uit de pijpleiding komt.”
