“Deconnecteren”, de stekker er even uittrekken en wekenlang onbereikbaar zijn. Het behoort tot het jargon van de werknemer en de ambtenaar. Maar voor de zelfstandige en kmo’s ziet een vakantie er vaak toch anders uit.
Precies 100 jaar geleden werd het jaarlijks recht op verlof ingevoerd in bepaalde sectoren. Eén van de eerste waren de spoorwegen, waar vanaf 1925 de ‘cheminots’, zoals dat toen heette, recht kregen op acht verlofdagen per jaar. Tien jaar later werd het verlof een algemeen recht in alle sectoren, met een minimum van 24 dagen voor een zesdagenweek en 20 dagen voor een vijfdagenweek. De rest is geschiedenis.
Anno 2026 geven 73% van de Vlaamse kmo’s extra vakantiedagen boven op het wettelijk verlof. Dat alles boven de 10 officiële ‘vakantiedagen’. De boog kan toch niet altijd gespannen zijn.
Dat adagium geldt des te meer voor de ambtenaar. Bij de diensten van de Vlaamse overheid hebben voltijdse personeelsleden standaard 35 vakantiedagen per jaar, bovenop 14 feestdagen en bijkomende vrijaf tussen Kerstmis en Nieuwjaar. Vanaf 55 jaar krijgen zij extra vakantiedagen: telkens één bijkomende dag bij het bereiken van 55, 57, 59, 60 en 61 jaar, tot in totaal 5 extra dagen. Dat brengt het maximum op 40 dagen jaarlijkse vakantie; de gebruikelijke drie dagen telewerk per week niet inbegrepen natuurlijk (sic).
Bij zelfstandigen geldt geen analoge regeling. Ze hebben geen “recht” op betaalde vakantie, maar zijn vrij vakantie te nemen als ze dat wensen. Die vrijheid is natuurlijk relatief. De zaak moet blijven draaien en kosten blijven lopen.
Uit de praktijk blijkt dan ook dat kmo-ondernemers met vakantie gaan, maar minder en anders dan werknemers in loondienst. Uit enquêtes blijkt dat slechts 6% er drie weken op uittrekt, 8% twee weken en 23% een korte week neemt.
Constant bereikbaar zijn, ook na de werkuren of tijdens de vakantie, is volgens psychologen slecht voor het mentaal evenwicht. Vandaar dat sinds 2023 voor alle ondernemingen met 20 of meer werknemers een recht op deconnectie geldt. Dat betekent dat werknemers geen verplichting hebben om mails, berichten, telefoons of andere werkcommunicatie buiten de overeengekomen werkuren te ontvangen of te beantwoorden. Digitale bereikbaarheid heeft haar grenzen.
“De zaak neemt geen vakantie, ook al doet de ondernemer dat wel”
Rudy AernoudtVoor ambtenaren werd het recht op deconnectie al eerder reglementair verankerd, in 2021, met een omzendbrief die stelt dat werknemers in principe hun digitale tools mogen negeren buiten de werkuren, behoudens uitzonderlijke, onvoorziene situaties die dringende actie vergen.
Ook hier weer geldt voor zelfstandigen dat het recht op deconnecteren de facto niet bestaat: 60% van de ondernemers-vakantiegangers neemt de smartphone en computer mee op vakantie om bereikbaar te blijven voor klanten en medewerkers. Een derde gebruikt de vakantieperiode heel specifiek om na te denken over de toekomst van het bedrijf. Deconnecteren is voor hen in de praktijk dus een relatief begrip.
Drie werelden
Qua arbeidsregeling, verloning en pensionering blijven werknemers, ambtenaren en zelfstandigen drie werelden apart. En die ‘apartheid’ stopt niet in de vakantie. Het discours rond evenwicht tussen werk en privé is volgens mij totaal doorgeslagen. Wie beschouwt dat het leven pas begint om vijf uur ’s avonds, na het harde labeur, vergeet dat ook werk passioneel kan zijn.
Sta mij een filosofische vakantiebeschouwing toe: laat ons stoppen met hokjesdenken en genieten van ieder moment, zowel op het werk als privé. De werkgever is geen boeman waarvan men zich bevrijdt na 17 uur of tijdens de vakantie.
Trouwens, iedereen heeft het recht om zelfstandig te worden. Immers, isn’t life too short to work for a boss?
Prettige denkvakantie gewenst aan allen en vergeet vooral niet (even) te deconnecteren.
