–Vergelijk eens de Boekenbeurs van vroeger en Boektopia van nu?
–Luc Demeester: Letterlijk alles is veranderd natuurlijk. De Boekenbeurs, zoals ze ruim 80 jaar terug werd opgericht in Antwerpen, stond altijd bekend als de Boekenbeurs van de Nederlanden, te weten Vlaanderen en Nederland samen. De ligging van Antwerpen kon in dat opzicht niet beter zijn. Toen ik voorzitter was van de Boekenbeurs, hebben we recordcijfers gehaald, tot 175.000 bezoekers. Ik herinner mij dat ik de 100.000e bezoeker mocht verrassen met een reischeque naar Zuid-Afrika. De Antwerpse Boekenbeurs stevende later helaas af op een failliet, door slecht beheer van de overkoepelende organisatie. Dat een aantal Vlaamse uitgevers de moed hebben gevonden om een nieuwe start te nemen, dit maal in Kortrijk, verdient alle lof. Dat Boektopia er van de grond kwam heeft drie fundamentele redenen: de steun van de stad Kortrijk, de fantastische infrastructuur van Kortrijk Xpo (een verademing in vergelijking met het toenmalige Antwerpse Bouwcentrum) en dus het initiatief van de uitgevers. Ik moet hier ook de grote verdienste benadrukken van provinciaal député Jean de Bethune. De steun van de provincie was cruciaal bij de doorstart.
-Na vijf edities wordt de beurs nu opgesplitst tussen Kortrijk en Antwerpen (met zelfs een roadshow langs andere Vlaamse steden). Kwatongen beweren dat Antwerpen nooit de verhuis naar Kortrijk heeft verteerd. Wat is er van aan, denkt u?
-Ik zie dat zo niet, al zeg ik er meteen bij dat Kortrijk een succes is. Maar de tijden veranderen nu eenmaal. Ik vind het een goede zaak dat Kortrijk en Antwerpen nu samenwerken aan dat ene doel: de promotie van het boek. Het bespaart tussen twee haakjes ook veel verkeersproblemen. Ten gronde kan ik enkel waardering en begrip opbrengen dat de uitgevers en de beide steden begrepen hebben dat ze maximaal naar de mensen moeten toe gaan. Ook de city marketing is ermee gediend. Die tweedeling vind ik dus goed, al zal ik mij hier niet uitspreken over de logistieke kwestie (een verhuis organiseren op 3 dagen tijd, nvdr). We mogen vooral niet vergeten dat de boekenbeurs een cultureel topevent is in Vlaanderen. Hoe meer exposure hoe beter dus. Op dat vlak gebeurt er heel veel. Ik denk hier onder meer aan de vele lezingen in de marge. Last but not least zorgt die opdeling er ook voor dat het finale doel wordt gediend: de promotie van het boek.
-Een cultureel hoogtepunt in Vlaanderen, zei u terecht. Is het dan geen schande dat de Vlaamse regering massaal afwezig blijft bij de opening van Boektopia. Geen minister van Cultuur, geen minister-president, niemand. Vroeger, in Antwerpen tekende zowat de hele Vlaamse regering present.
-Wat kan ik daarop zeggen? Ja, vreemd. Opnieuw: de tijden zijn veranderd zeker? Vroeger werd de opening van de Boekenbeurs ook aangegrepen om een soort State of the Union te maken van het boekenvak. Dat zorgde voor een dubbel effect: veel weerklank in de media en het woog ook op het beleid. Daar zijn toen essentiële zaken uit voortgevloeid. Denk aan het reprorecht, aan de leesvergoeding, aan een vaste boekenprijs of aan een budget voor leespromotie. Die en andere thema’s zijn nu niet meer aan de orde en ja, je kan dat betreuren.
-Op dat openingsevent werd ontzettend veel aandacht besteed aan de lezer, en terecht. Over de auteurs of boekhandelaars haast geen woord. Auteurs die, met uitzondering van een handvol, sowieso niet echt loon naar werken krijgen voor het onmetelijke werk dat ze verzetten.
-Ook dat is van alle tijden en zie je in veel sectoren: niet de producenten verdienen best hun boterham, wél de handelaars, zij die verkopen. Dat was al in de gouden tijden van het vlas zo. En ja, creatieve processen worden onvoldoende gehonoreerd. Vergeet verder niet dat de handelaars de grootste risico’s lopen. Alle waardering voor de boekhandelaars toch die ook in deze digitale tijden de moed hebben om er tegenaan te gaan.
(Karel Cambien)
Morgen: deel II over het boekenvak en lezen